Felietony

Cztery lata była więziona na Mokotowie. Potem donosiła na warszawską inteligencję

Dość chętnie opowiadała o doświadczeniach mokotowskich, mówiąc zresztą, że ani razu jej tam nie uderzono, natomiast męczące były przesłuchania, zaczynające się z reguły po północy i trwające do białego rana. W pewnej chwili uznała, że warto zaprosić kilka osób z inteligencji warszawskiej i rozmawiać na rozmaite tematy. W czymś, co nazwaliśmy Klubem Krzywego Koła.

Andrzej Dobosz wspomina Ewę Garztecką w 118. odcinku programu „Z pamięci”.

W 1968 roku wyjechał z Polski i spuścił zasłonę niepamięci na komunizm

Pisał scenariusze filmowe i był żywiołowy – idąc ulicą był gotów wdać się w rozmowę z kolejnym przechodniem, który zwrócił jego uwagę.

zobacz więcej
W roku 1954, latem, odbywałem praktykę w redakcji „Przeglądu Kulturalnego”, tygodnika. Któregoś dnia pojawiła się tam para: Ewa Garztecka i jej mąż Juliusz, którzy zaraz po wojnie znaleźli się w paryskiej ambasadzie, w PRL-u, jako funkcjonariusze.

Ona w ambasadzie zajmowała się sprawami kulturalnymi, przede wszystkim malarstwem. Oglądałem w ich domu bardzo wspaniałe jej portrety, wykonane przez malarzy takich, jak Renato Guttuso. Garztecka, znając wielu francuskich malarzy, mogła ich zapraszać do ambasady, która budziła zaciekawienie inteligencji paryskiej z jej lewicowymi złudzeniami.

Oni ofiarowywali Garzteckiej swoje prace, które ona zbierała, a potem przywiozła je do Polski. Jednak ich własne mieszkanie na Starym Mieście było zbyt małe, by zmieścić takie kolekcje, więc ofiarowała je do muzeum wrocławskiego.

Dotarła także do Pabla Picassa i w imieniu ambasady mogła go zaprosić do Polski.

W 1950 roku Garzteccy zostali wezwani do Warszawy i od razu na lotnisku aresztowani. Lata między 1950 a 1954 spędzili w więzieniu mokotowskim.

I po paru dniach od poznania, spotkałem panią Garztecką na Krakowskim Przedmieściu i okazało się, że idziemy w jedną stronę. Ona zaczęła mnie pytać o malarzy warszawskich i wystawy malarstwa w ostatnich kilku latach. W rozmowie ja z kolei spytałem ją o doświadczenia mokotowskie, o których ona opowiadała dość chętnie, mówiąc zresztą, że ani razu jej tam nie uderzono, natomiast męczące były przesłuchania, zaczynające się z reguły po północy i trwające do białego rana. Do tej pory miała jeszcze zaburzony rytm dnia i nocy.

W pewnej chwili ona uznała, że warto by zaprosić kilka osób z inteligencji warszawskiej i rozmawiać na rozmaite tematy. W czymś, co nazwaliśmy Klubem Krzywego Koła. Po latach z akt IPN dowiedziałem się, że cała impreza została wymyślona przez Garztecką, która składała służbie bezpieczeństwa sprawozdania z zebrań.
Andrzej Dobosz w 118. odcinku programu „Z pamięci” o Ewie Garzteckiej

TYGODNIK TVP, ul. Woronicza 17, 00-999 Warszawa. Redakcja i autorzy


– Andrzej Dobosz,
filozof i polonista, autor felietonów – w tym zbiorów „Pustelnik z Krakowskiego Przedmieścia” (1993), „Generał w bibliotece” (2001), „Ogrody i śmietniki” (2008), „Z różnych półek”(2014) – oraz opowiadania „O kapeluszu” (1999). Doktoryzował się u Leszka Kołakowskiego, przyjaźnił się z Janem Józefem Lipskim, chadzał na spotkania w kawiarni PIW-u przy „opozycyjnym” stoliku Antoniego Słonimskiego. Był inwigilowany przez SB, w 2005 r. otrzymał od IPN status osoby represjonowanej. W 1974 r. wyemigrował do Francji, prowadził w Paryżu polską księgarnię. Zagrał epizody w wielu filmach: „Rejsie” (Marek Piwowski, 1970), „Trzecia część nocy” (Andrzej Żuławski, 1971), „Trzeba zabić tę miłość” (Janusz Morgenstern, 1972), „Stawiam na Tolka Banana” (Stanisław Jędryka według powieści Adama Bahdaja, 1973) oraz „Ryś” (Stanisław Tym, 2007; Dobosz nawiązywał do swej roli filozofa z „Rejsu”).



W każdą sobotę i niedzielę TVP1 emituje cykl rozmów z Andrzejem Doboszem „Z pamięci”. Widzowie poznali też jego wcześniejsze programy „Spis treści”. Co piątek można obejrzeć emitowany właśnie cykl na stronach Tygodnika TVP.
Zobacz też pozostałe odcinki „Z pamięci”. Numery 1-20: 
Odcinki programu „Z pamięci” od 21. do 40.:
Odcinki programu „Z pamięci” od 41. do 60.:
Odcinki programu „Z pamięci” od 61. do 80.:
Odcinki programu „Z pamięci” od 81. do 100.:
Odcinki programu „Z pamięci” od 101. do 120.:
Odcinki programu „Z pamięci” od 121.:
Zdjęcie główne: Wystawa „PICASSO” w 2002 r. w Muzeum Narodowym. Na zdjęciu rysunek, który artysta pozostawił w jednym z mieszkań podczas swojego pobytu w Polsce. Fot. Ireneusz Sobieszczuk TVP
Zobacz więcej
Felietony Najnowsze wydanie
Dmowski, konsekwentny przeciwnik lewicy
Nie chciał wzmacniać rosyjskich komunistów i osłabiać obozu białych.
Felietony Najnowsze wydanie
Wino w dużych flachach, czyli o piciu w czasach kryzysu
To opowieść o ludziach, których niewiele interesuje ponad to, by codziennie obficie pociągnąć z galonowego gąsiorka.
Felietony Najnowsze wydanie
Książę
Komentarze Piotra Młodożeńca w Tygodniku TVP.
Felietony Najnowsze wydanie
Bullfighting
Andrzej Krauze dla Tygodnika TVP.
Felietony Najnowsze wydanie
Tyle nierozliczonych spraw
Dlaczego starzec jest chowany z honorami, skoro za Solidarności, został na jej żądanie pozbawiony wysokiej funkcji?