Felietony

Był najmądrzejszy, najbardziej oczytany, najlepiej mówiący

Wszyscy czytywaliśmy paryską „Kulturę” i nieraz w tekstach miesięcznika Jerzego Giedroycia odnajdywałem zdania, które słyszałem wcześniej z jego ust. Równocześnie opisywał rzeczywistość i był jej czynnym uczestnikiem – Andrzej Dobosz w 43. odcinku programu „Z pamięci” wspomina Jakuba Karpińskiego.

Potrafili tu dopisać do rachunku… wagon pieczywa

Trzymanie palta w szatni Hotelu Europejskiego kosztowało więcej niż samo palto.

zobacz więcej
Około roku 1954 prasa tygodniowa stawała się coraz bardziej interesująca. Na Uniwersytecie Warszawskim przełom nastąpił dopiero od jesieni 1954 roku. Skończyły się obowiązkowe zajęcia z marksizmu-leninizmu, ekonomii politycznej, socjalizmu. Biegałem na rozmaite zajęcia. Po jakimś wykładzie wdałem się w rozmowę z chłopcem młodszym ode mnie. I to był Jakub Karpiński: – Intelektualista to etymologicznie człowiek, który posługuje się umysłem. Chodzi o to – jak.

Zachwycał mnie jego sposób rozumowania i wyrażania się. Pochodził zresztą z dobrej rodziny. Jego ojciec, Zbigniew Karpiński, projektant „ściany wschodniej”: – Architektura jest jedną z najtrwalszych dziedzin twórczości człowieka, bo obraz można odwrócić do ściany, rzeźbę można gdzieś do muzeum, do archiwum schować. A architektura stanowi środowisko ludzkie i jest jedną z najtrwalszych sztuk.

Wkrótce też zaprzyjaźniliśmy się wspólnie z bardzo piękną romanistką Ewą Wende i jej mężem prawnikiem Edwardem. Spędzaliśmy lato w dworku Karpińskich, rozmawiając całymi godzinami, kąpiąc się w jeziorku, nawet spędzaliśmy tam noce do białego rana. I najmądrzejszym z nas, najbardziej oczytanym, najlepiej mówiących był jednak Jakub.

Wszyscy czytywaliśmy paryską „Kulturę” i nieraz w tekstach miesięcznika Jerzego Giedroycia odnajdywałem zdania, które słyszałem wcześniej z ust Jakuba.

Jakub był człowiekiem, który równocześnie opisywał rzeczywistość i był jej czynnym uczestnikiem. W pewnym momencie nastąpił tzw. proces taterników (jeden z najgłośniejszych procesów karnych przeciwko opozycji w PRL; oskarżonymi byli młodzi współpracownicy paryskiej „Kultury”, którzy przemycali przez granicę polsko-czechosłowacką, w rejonie Tatr, na tamtą stronę dokumenty dotyczące wydarzeń Marca 1968 i bieżącej sytuacji w Polsce, a do kraju egzemplarze pisma i książki wydawane przez Instytut Literacki).

Otóż pewna młoda malarka przewoziła dużą ilość egzemplarzy i książek „Kultury”. Została na granicy schwytana przez czeską bezpiekę. Natomiast potem trafiano na ślady wszystkich osób, z którymi spotykała się po przyjeździe do Polski Maria Tworkowska. No i w ten sposób doszło do tak zwanego procesu taterników.

Jedną z postaci „procesu taterników” był Jakub Karpiński. Najpierw rok był więziony w śledztwie, a potem skazany. Z tym że ze wszystkich tych młodych ludzi Jakub odpowiadał na pytania sądu jedynie o imię, nazwisko, miejsce urodzenia, imiona rodziców i na tym przerywał. W przeciwieństwie do innych.
„Z pamięci”, odcinek 43. Andrzej Dobosz o Jakubie Karpińskim

TYGODNIK TVP, ul. Woronicza 17, 00-999 Warszawa. Redakcja i autorzy


– Andrzej Dobosz,
filozof i polonista, autor felietonów – w tym zbiorów „Pustelnik z Krakowskiego Przedmieścia” (1993), „Generał w bibliotece” (2001), „Ogrody i śmietniki” (2008), „Z różnych półek”(2014) – oraz opowiadania „O kapeluszu” (1999). Doktoryzował się u Leszka Kołakowskiego, przyjaźnił się z Janem Józefem Lipskim, chadzał na spotkania w kawiarni PIW-u przy „opozycyjnym” stoliku Antoniego Słonimskiego. Był inwigilowany przez SB, w 2005 r. otrzymał od IPN status osoby represjonowanej. W 1974 r. wyemigrował do Francji, prowadził w Paryżu polską księgarnię. Zagrał epizody w wielu filmach: „Rejsie” (Marek Piwowski, 1970), „Trzecia część nocy” (Andrzej Żuławski, 1971), „Trzeba zabić tę miłość” (Janusz Morgenstern, 1972), „Stawiam na Tolka Banana” (Stanisław Jędryka według powieści Adama Bahdaja, 1973) oraz „Ryś” (Stanisław Tym, 2007; Dobosz nawiązywał do swej roli filozofa z „Rejsu”).



W każdą sobotę i niedzielę TVP1 emituje cykl rozmów z Andrzejem Doboszem „Z pamięci”. Widzowie poznali też jego wcześniejsze programy „Spis treści”. Co piątek przedpremierowo można obejrzeć emitowany właśnie cykl na stronach Tygodnika TVP.
Zobacz też pozostałe odcinki „Z pamięci”. Numery 1-20:
Odcinki programu „Z pamięci” od 21. do 40.:
Odcinki programu „Z pamięci” od 41.:
Zdjęcie główne: Warszawa, luty 1970 r. Proces tzw. taterników przed Sądem Wojewódzkim dla m.st. Warszawy. Jakub Karpiński jako jeden z oskarżonych współpracowników paryskiej „Kultury”, którzy przemycali przez granicę polsko-czechosłowacką, w rejonie Tatr, dokumenty dotyczące wydarzeń Marca 1968 i bieżącej sytuacji w Polsce, a także egzemplarze pisma i książki wydawane przez Instytut Literacki. Był to jeden z najgłośniejszych procesów karnych przeciwko opozycji w PRL. Fot. PAP/Stanisław Czarnogórski
Zobacz więcej
Felietony Najnowsze wydanie
Ziemianka z miasta, która miała wiedzę przepastną
Wiedziała wszystko, dzień po dniu: gdzie poeta był, co jadł, co pił, co czytał, co napisał, kogo spotkał, co o nim mówiono, od kogo dostał listy…
Felietony Najnowsze wydanie
Debata
Satyra Andrzeja Krauzego w Tygodniku TVP.
Felietony Najnowsze wydanie
Zakupy
Komentarze Piotra Młodożeńca w Tygodniku TVP.
Felietony Najnowsze wydanie
Fotografował wschodnią Europę, dając świadectwo ruin imperium
Był człowiekiem wielkich kontrastów. Wesołym, żartobliwym, trudno było przypuścić, że jest autorem własnych zdjęć.
Felietony Poprzednie wydanie
KINKEA™ przeciw uzurpacjom kleropatriarchatu
Nowy katalog znanej firmy meblarskiej: Szafa z podwójnymi przesuwanymi drzwiami z hartowanego szkła została wyposażona w urządzenie, które tnie na strzępy wszelkie powieszone w niej nieopatrznie spodnie, czytelny symbol męskiej dominacji….