Felietony

Wyrzutek, który był satyrą na europejską biurokrację

Humor Themersonów jest wielopiętrowy. Te zaświadczenia do różnych biur są zarazem satyrą, bajką i czystym żartem. Warto to czytać od dzieciństwa i potem przez lata, dla oswajania się z absurdem, który nas otacza. Andrzej Dobosz w 52. odcinku programu „Spis treści” opowiada o „Przygodach Pędrka Wyrzutka”, twórczości i humorze Stefana Themersona oraz jego żony Franciszki.

Powstanie PRL czy śmierć Stalina były poza jego wyobraźnią

Był dobrem ogólnonarodowym, nieangażującym się politycznie po żadnej stronie.

zobacz więcej
– Żadne ludzkie stworzenie nie przekroczy granicy, jeżeli nie pokaże, że ma kapelusz w porządku.
– Pan sądzi, że jestem ludzkie stworzenie? – spytał Pędrek Wyrzutek.
– A co, nie jesteś?
– Niektórzy myślą, że jest we mnie coś psiego – rzekł Pędrek Wyrzutek nieśmiało.
– Jeżeli tak – powiedział karabinier – to musisz mieć na karku obrożę nałożoną przez Ministerstwo Zdrowia i stwierdzającą, że nie masz wodowstrętu.
– Inni natomiast myślą – powiedział Pędrek Wyrzutek – że jest we mnie coś z ryby.
– W takim razie musiałbyś zostawić zaświadczenie wydane przez Ministerstwo Jadłospisów i Czeczopojów, decydujące, czy pochodzisz z wód słodkich czy słonych. Jeśli pochodzisz z wód słodkich, to musisz mieć zaświadczenie ostemplowane przez Towarzystwo Zachęty do Hodowli Buraków Cukrowych.


Ten długi cytat już dobrze pokazuje absurdalny humor Stefana Themersona, który bardzo wcześnie – w roku 1931 – poślubił swoją żonę Franciszkę, z którą potem przez całe życie wspólne bądź robił filmy awangardowe, bądź pisał książeczki, które ona ilustrowała. I gdy ona umarła w roku 1988, on umarł w trzy miesiące później.

Pierwszą książką Themersona, którą mi czytano jeszcze przed wojną, była „Pan Tom buduje dom”. Przed wojną Themersonowie wyjechali do Londynu, gdzie pozostawali do końca życia. Natomiast był to taki wyjątkowy wypadek pisarza żyjącego poza Polską, tak zupełnie obojętnego na sprawy ustrojowe, że wydawanego już w październiku również w kraju.

Themerson jest postacią o tyle wyjątkową, że wszystko co pisał nie jest do niczego podobne. Prócz książeczek, których było wiele i wszystkie były bardzo krótkie, ilustrowane przez Franciszkę, robił też filmy awangardowe związane z muzyką.

To były książeczki no może i dla dzieci, ale bawiące i cieszące się powodzeniem wśród dzieci, które zdążyły wyrosnąć i objąć posady.

Humor Themersonów jest wielopiętrowy. Te zaświadczenia do różnych biur są jakby satyrą na biurokrację istniejącą w Europie, ale zarazem są bajką i czystym żartem. Natomiast warto to czytać od dzieciństwa, od wczesnej młodości i potem przez lata, dla oswajania się z absurdem, który nas otacza.
„Spis treści”, odc. 52. Andrzej Dobosz o „Przygodach Pędrka Wyrzutka” Stefana Themersona

TYGODNIK TVP, ul. Woronicza 17, 00-999 Warszawa. Redakcja i autorzy


– Andrzej Dobosz,
filozof i polonista, autor felietonów – w tym zbiorów „Pustelnik z Krakowskiego Przedmieścia” (1993), „Generał w bibliotece” (2001), „Ogrody i śmietniki” (2008), „Z różnych półek”(2014) – oraz opowiadania „O kapeluszu” (1999). Doktoryzował się u Leszka Kołakowskiego, przyjaźnił się z Janem Józefem Lipskim, chadzał na spotkania w kawiarni PIW-u przy „opozycyjnym” stoliku Antoniego Słonimskiego. Był inwigilowany przez SB, w 2005 r. otrzymał od IPN status osoby represjonowanej. W 1974 r. wyemigrował do Francji, prowadził w Paryżu polską księgarnię. Zagrał epizody w wielu filmach: „Rejsie” (Marek Piwowski, 1970), „Trzecia część nocy” (Andrzej Żuławski, 1971), „Trzeba zabić tę miłość” (Janusz Morgenstern, 1972), „Stawiam na Tolka Banana” (Stanisław Jędryka według powieści Adama Bahdaja, 1973) oraz „Ryś” (Stanisław Tym, 2007; Dobosz nawiązywał do swej roli filozofa z „Rejsu”).



TVP1 emituje cykl rozmów z Andrzejem Doboszem „Spis treści” w każdą sobotę i niedzielę. Programy te co piątek można przedpremierowo obejrzeć w Tygodniku TVP.
Zobacz też pozostałe odcinki programu „Spis treści”. Numery 1-20:
„Spisy treści” od odcinka 21. do 40.:
„Spisy treści” od odcinka 41.:
Zobacz więcej
Felietony Najnowsze wydanie
Narciarz, taternik, przeciwnik ustroju. Okrutnie zamordowany
Był gotów rozmawiać ze wszystkimi – z lewa, z prawa, używać argumentów. Jako łagodny polemista łatwo uzyskiwał przewagę.
Felietony Najnowsze wydanie
Diabeł
Satyra Andrzeja Krauzego w Tygodniku TVP.
Felietony Najnowsze wydanie
Mecenas do spraw politycznych
Aresztowany w roku 1984 pod fałszywym zarzutem, był przetrzymywany z więźniami kryminalnymi w ciężkim więzieniu.
Felietony Najnowsze wydanie
Okupanci
Komentarze Piotra Młodożeńca w Tygodniku TVP.
Felietony Poprzednie wydanie
„To ja decyduję, kto jest faszystą”
Hasło „faszyzm nie przejdzie” to okrutna drwina z pamięci ofiar formacji tak odrażającej, jak prawdziwy faszyzm. W ten sposób eliminowała przedwojenne elity, nauczycieli i urzędników, a włączała do definicji bohatera członków UB.