Felietony

Z morskiego piasku na polskim wybrzeżu przetapia szkło i formuje z niego domy...

Istotna jest opowieść starego Baryki o Polsce szklanych miast. Oczywiście po przyjeździe do Polski biedne wiejskie domy, podmiejskie kamieniczki nie odpowiadają tym wyobrażeniom. To pokazuje, jak zbyt wygórowane wyobrażenia o ideale powodują frustrację młodego Baryki i prowadzą go w końcu do marszu na Belweder. W 46. odcinku programu „Spis treści” Andrzej Dobosz opowiada o „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego.

Polacy – karierowicze, rusyfikatorzy gorliwsi od Rosjan

Potworność tego systemu polega na tym, że i w ciągu godzin szkolnych, i na stancji przez cały czas tępione jest mówienie po polsku.

zobacz więcej
„Przedwiośnie”, wielka powieść – wówczas współczesna – ukazała się w roku 1924, na rok przed śmiercią pisarza. Składa się z trzech części. Jej bohater Cezary Baryka jest Polakiem, natomiast jego ojciec spędzał życie w Rosji jako taki organizator, menadżer. Doszedł do pozycji wielkiego dyrektora w przemyśle naftowym w Baku.

Cezary ma osiem lat, gdy wybucha pierwsza wojna światowa. Ojciec w randze majora zostaje zmobilizowany do armii rosyjskiej i wysłany na front. On zostaje z matką. Wybucha rewolucja.

Przy czym biegający na wiece młody Cezary ma przewrócone w głowie. Wydaje mu się, że to teraz będzie sprawiedliwość, że oni rzeczywiście żyli cudzym kosztem.

Robi się coraz gorzej. Pani Barykowa przyjmuje jakąś prześladowaną, rosyjską księżną z dwoma córkami. W ich mieszkaniu one zatrzymują się, tam wpada rewizja, znajduje arystokratki i jakieś dobra. Mieszkanie jest przetrząśnięte i oni wszyscy są wyrzuceni z tego mieszkania.

Zakopane zerwało z Austrią. Wolało „niemal dyktaturę” Żeromskiego

„Zaprzysięgłem uroczyście wojsko, policję (…), a nawet prowadziłem wojnę o odzyskanie wsi Głodówki i Sucha Hora od inwazji czeskiej” – wspominał pisarz. Dopiero dwa dni po stolicy Tatr nasi posłowie do parlamentu austriackiego określili się jako obywatele państwa polskiego.

zobacz więcej
Matka zostaje skierowana do prac fizycznych. Bardzo szybko umiera. Cezary zostaje sam. Mieszka w jakiejś szopie. Nagle widzi starca z brodą, który siada tam koło niego i mruczy. Cezary rozpoznaje słowa: „Czaruś, Czaruś, Czaruś”. To okazuje się Baryka ojciec, którzy przeżył wojnę. Przewędrowął przez Rosję, znając doskonale obyczaje miejscowego ludu i język. I teraz odnajduje syna.

Oni przebrani wędrują gdzieś w stronę Polski. Przy czym przed dotarciem pociągu do granicy stary Baryka umiera, pozbawiony pomocy i lekarstw. Synowi udaje się przedostać do Polski.

Istotnym wątkiem „Przedwiośnia” jest opowieść starego Baryki o Polsce szklanych domów. O tym, że pewien ich imiennik wpadł na pomysł i znad morskiego piasku na polskim wybrzeżu przetapia szkło, z którego formuje domy, całe miasta. I oczywiście po przyjeździe do Polski biedne wiejskie domy, podmiejskie kamieniczki nie odpowiadają wyobrażeniom Polski szklanych domów.

To pokazuje, jak zbyt wygórowane wyobrażenia o ideale powodują frustrację młodego Baryki i prowadzą go w końcu do marszu na Belweder.
„Spis treści”, odc. 46. Andrzej Dobosz o „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego

TYGODNIK TVP, ul. Woronicza 17, 00-999 Warszawa. Redakcja i autorzy


– Andrzej Dobosz,
filozof i polonista, autor felietonów – w tym zbiorów „Pustelnik z Krakowskiego Przedmieścia” (1993), „Generał w bibliotece” (2001), „Ogrody i śmietniki” (2008), „Z różnych półek”(2014) – oraz opowiadania „O kapeluszu” (1999). Doktoryzował się u Leszka Kołakowskiego, przyjaźnił się z Janem Józefem Lipskim, chadzał na spotkania w kawiarni PIW-u przy „opozycyjnym” stoliku Antoniego Słonimskiego. Był inwigilowany przez SB, w 2005 r. otrzymał od IPN status osoby represjonowanej. W 1974 r. wyemigrował do Francji, prowadził w Paryżu polską księgarnię. Zagrał epizody w wielu filmach: „Rejsie” (Marek Piwowski, 1970), „Trzecia część nocy” (Andrzej Żuławski, 1971), „Trzeba zabić tę miłość” (Janusz Morgenstern, 1972), „Stawiam na Tolka Banana” (Stanisław Jędryka według powieści Adama Bahdaja, 1973) oraz „Ryś” (Stanisław Tym, 2007; Dobosz nawiązywał do swej roli filozofa z „Rejsu”).



TVP1 emituje cykl rozmów z Andrzejem Doboszem „Spis treści” w każdą sobotę i niedzielę. Programy te co piątek można przedpremierowo obejrzeć w Tygodniku TVP.
Zobacz też pozostałe odcinki programu „Spis treści”. Numery 1-20:
„Spisy treści” od odcinka 21. do 40.:
„Spisy treści” od odcinka 41.:
Zobacz więcej
Felietony Najnowsze wydanie
Kiedy Notre-Dame stała się „świątynią Rozumu”
Filip Memches: Prezydentowi Macronowi jest dziś łatwo grać przyjaciela Kościoła. Jego ideowi poprzednicy zdążyli już rozprawić się z katolicyzmem.
Felietony Najnowsze wydanie
Kto chce być światły, musi uczyć się sam
Degeneracja edukacji to skutek jej upowszechnienia. Likwidacji ulegają intelektualne elity, a przez to nie ma ku czemu aspirować. Ludzie więc, w swej masie, głupieją.
Felietony Najnowsze wydanie
Na klęczkach przed aktorką
Anna Polony opowiedziała Łukaszowi Orbitowskiemu, dlaczego jej teatr już nie istnieje.
Felietony Najnowsze wydanie
Studia z psychiatrii pozwoliły mu rozmawiać z władcami PRL-u
Mimo to groźny agent NKWD nałożył na niego embargo za fioletową marynarkę.
Felietony Najnowsze wydanie
Notre-Dame
Satyra Andrzeja Krauzego w Tygodniku TVP.