Felietony

Absurdy w przedziale kolejowym i bohater w łóżku

„Jego szczególna pozycja w powojennej Polsce brała się stąd, że zdolniejsi, wybitni poeci zginęli”. Andrzej Dobosz w 31. odcinku programu „Spis treści” ocenia twórczość Tadeusza Różewicza.

W szkole nazywali go świniopasem. Chłopski syn, który nauczał polskości Ślązaków

Jego rodzice biedowali na Podkarpaciu. Wielkim wysiłkiem odwieźli go do gimnazjum do Jasła, razem z kartoflami, kapustą i kaszą na parę miesięcy.

zobacz więcej
Tadeusz Różewicz urodził się w Radomsku w roku 1921. Do wojny był uczniem gimnazjum, w czasie wojny brał udział w partyzantce AK-owskiej. Debiutował zaraz po wojnie tomikami „Niepokój” i „Czerwona rękawiczka”.

Jego szczególna pozycja w powojennej Polsce brała się stąd, że zdolniejsi, wybitni poeci – Baczyński, Gajcy, Stroiński – zginęli w czasie wojny. A on właściwie był jedynym poetą nowego pokolenia.

Te jego pierwsze wiersze dotyczą okresu wojny, ust zagipsowanych, zwłok ludzkich. Są bez ryzmu, są szalenie sprozaizowane:

(…) jestem zmęczony
nudzę się, piszę wiersze (…)
.

No i prawdę mówiąc czytelnik też zaczyna się nudzić.

Zaczyna też pisać o wojnie wodorowej, niebezpieczeństwie grożącym nam z Zachodu. Przy czym nazwiska wielkich przemysłowców amerykańskich mieszają się z nazwiskami przemysłowców niemieckich z czasów Hitlera.

Po 1956 roku to zaangażowanie polityczne jakoś opada. Zaczyna być przede wszystkim dramaturgiem, poczynając od „Kartoteki”.

„Kartoteka” jest to jakby kolaż pojedynczych zdań. Bohater leży na łóżku w ubraniu i przez pokój przechodzą dziesiątki ludzi, z których każdy mówi jakieś zdanie, będące bez związku z tym, co poprzedni przechodzień powiedział.

Jedyny z pewnym poczuciem humoru napisany utwór jest to „Grupa Laokoona”. W tej „Grupie Laokoona” pierwszy akt dzieje się w przedziale kolejowym, gdzie parę osób wraca z zagranicy – jedna z Włoch, a druga z Czechosłowacji. Wchodzą celnicy i pasażerowie deklarują, że wiozą: mydełka, żyletki, wodę kolońską. Czyli jest to jakby Witkacy przełożony w realia PRL-u. Celnicy na to deklamują Kierkegaarda. Także jakieś takie absurdy.

Jeśli wiele zapamiętałem z Iwaszkiewicza, jeszcze więcej chciałbym zapamiętać, to z młodego Różewicza jako student zapamiętałem tylko jeden fragment:

zgiełkliwa tkanina głosów
otacza ludzi i rzeczy

słowa są zasłonami
które opadają
w ciszy (…)
„Spis treści”, odcinek 31. Andrzej Dobosz o twórczości Tadeusza Różewicza

TYGODNIK TVP, ul. Woronicza 17, 00-999 Warszawa. Redakcja i autorzy


– Andrzej Dobosz,
filozof i polonista, autor felietonów – w tym zbiorów „Pustelnik z Krakowskiego Przedmieścia” (1993), „Generał w bibliotece” (2001), „Ogrody i śmietniki” (2008), „Z różnych półek”(2014) – oraz opowiadania „O kapeluszu” (1999). Doktoryzował się u Leszka Kołakowskiego, przyjaźnił się z Janem Józefem Lipskim, chadzał na spotkania w kawiarni PIW-u przy „opozycyjnym” stoliku Antoniego Słonimskiego. Był inwigilowany przez SB, w 2005 r. otrzymał od IPN status osoby represjonowanej. W 1974 r. wyemigrował do Francji, prowadził w Paryżu polską księgarnię. Zagrał epizody w wielu filmach: „Rejsie” (Marek Piwowski, 1970), „Trzecia część nocy” (Andrzej Żuławski, 1971), „Trzeba zabić tę miłość” (Janusz Morgenstern, 1972), „Stawiam na Tolka Banana” (Stanisław Jędryka według powieści Adama Bahdaja, 1973) oraz „Ryś” (Stanisław Tym, 2007; Dobosz nawiązywał do swej roli filozofa z „Rejsu”).



TVP1 emituje cykl rozmów z Andrzejem Doboszem „Spis treści” w każdą sobotę i niedzielę. Programy te co piątek można przedpremierowo obejrzeć w Tygodniku TVP.
Zobacz też pozostałe odcinki programu „Spis treści”. Numery 1-20:
„Spisy treści” od odcinka 21. do 40.:
„Spisy treści” od odcinka 41.:
Zobacz więcej
Felietony Najnowsze wydanie
Terlikowski: Uporczywa terapia jest niemoralna
11- miesięczny Szymon, który umarł w warszawskim szpitalu, nie został – wbrew histerycznym wypowiedziom części komentatorów – przez nikogo zabity.
Felietony Najnowsze wydanie
Komunizm jednak wiecznie żywy
Teraz bój nie toczy się o równość żołądków, lecz o równość różnych stylów życia – żeby żaden z nich nie był negatywnie wartościowany.
Felietony Najnowsze wydanie
Sygnały
Satyra Andrzeja Krauzego w Tygodniku TVP.
Felietony Najnowsze wydanie
Polityka międzynarodowa
Komentarze Piotra Młodożeńca w Tygodniku TVP.
Felietony Poprzednie wydanie
Drożdżówki
Komentarze Piotra Młodożeńca w Tygodniku TVP.