Felietony

Austriacka córka namiestnika Czech została matką wybitnych Polaków

„Nauczyła się języka polskiego i właściwie dzięki niej oboje Czapscy w tej kosmopolitycznej rodzinie dojrzeli do polszczyzny. I to polszczyzny zupełnie znakomitej, zróżnicowanej – oboje pisali inaczej, chociaż oboje świetnie”. Andrzej Dobosz w 26. odcinku „Spisu treści” opowiada o biograficznej książce Marii Czapskiej „Europa w rodzinie”, w której opisała losy swego hrabiowskiego rodu.

W złośliwości przewyższyłby samego Słonimskiego

Wytknął błędy Wyspiańskiemu: pisząc „Noc listopadową” słabo znał Łazienki, mylił topografię, nie widział większości posągów i nigdy nie był w Belwederze, więc pomylił go z Pomarańczarnią.

zobacz więcej
Maria Czapska urodziła się w roku 1894, ale „Europa w rodzinie”, z jej genealogiami, zaczyna się w drugiej połowie XVIII wieku. Z jednej strony jest to Franciszek Stanisław Czapski, konfederat barski, poseł na Sejm, który uchwalił Konstytucję 3 maja. Z drugiej strony Otto Magnus von Stackelberg, ambasador Katarzyny II w Warszawie.

W ciągu całej historii członkowie wczesnych pokoleń bywają po obu stronach politycznej barykady. W połowie XIX wieku pradziad Emeryk Czapski, który nie angażował się w żadne akcje patriotyczne, po wojnie krymskiej jest wysłany przez cara Aleksandra II jako rewizor na Krym i ziemie południowej Rosji, żeby zbadać porzyczynę klęski rosyjskiej w tej wojnie.

Natomiast jego cioteczny brat Edward Czapski, który wprawdzie nie miał ochoty uczestniczyć w powstaniu styczniowym, ale ponieważ powstańcy zjawili się we dworze, nie chcąc ich zadenuncjować został potem aresztowany i skazany na śmierć. Tyle że dzięki Emerykowi, a także wpływom rodzinnym, aż do uruchomienia tej sprawy brytyjskiej królowej Wiktorii, Edward został ułaskawiony i wysłany do Tobolska na dwunastoletnie zesłanie.

Maria była siostrą Józefa Czapskiego, malarza, ale także pisarza. Piszącego z jednej strony o doświadczeniach sowieckich w czasie wojny, kiedy jako wysłannik gen. Władysława Andersa poszukiwał rozstrzelanych oficerów w Rosji. Ale pisywał także o sztuce i wyszedł tom esejów i szkiców pod tytułem „Oko” u Jerzego Giedroycia.

„Europa w rodzinie” jest historią koligacji arystokratycznych, łączących rozmaite rodziny europejskie z różnych stron sceny politycznej. Te powiązania są najdziwniejsze, najbardziej splątane. Do tego jeszcze dochodzi austriacka część – Thunowie, wybitni arystokraci, z których austriacka córka namiestnika Czech została matką Czapskich. I ta Austriaczka nauczyła się języka polskiego i właściwie dzięki niej oboje Czapscy w tej kosmopolitycznej rodzinie dojrzeli do polszczyzny. I to polszczyzny zupełnie znakomitej, zróżnicowanej – oboje pisali inaczej, chociaż oboje świetnie.
„Spis treści”, odcinek 26. Andrzej Dobosz o „Europie w rodzinie” Marii Czapskiej

TYGODNIK TVP, ul. Woronicza 17, 00-999 Warszawa. Redakcja i autorzy


– Andrzej Dobosz,
filozof i polonista, autor felietonów – w tym zbiorów „Pustelnik z Krakowskiego Przedmieścia” (1993), „Generał w bibliotece” (2001), „Ogrody i śmietniki” (2008), „Z różnych półek”(2014) – oraz opowiadania „O kapeluszu” (1999). Doktoryzował się u Leszka Kołakowskiego, przyjaźnił się z Janem Józefem Lipskim, chadzał na spotkania w kawiarni PIW-u przy „opozycyjnym” stoliku Antoniego Słonimskiego. Był inwigilowany przez SB, w 2005 r. otrzymał od IPN status osoby represjonowanej. W 1974 r. wyemigrował do Francji, prowadził w Paryżu polską księgarnię. Zagrał epizody w wielu filmach: „Rejsie” (Marek Piwowski, 1970), „Trzecia część nocy” (Andrzej Żuławski, 1971), „Trzeba zabić tę miłość” (Janusz Morgenstern, 1972), „Stawiam na Tolka Banana” (Stanisław Jędryka według powieści Adama Bahdaja, 1973) oraz „Ryś” (Stanisław Tym, 2007; Dobosz nawiązywał do swej roli filozofa z „Rejsu”).



TVP1 emituje cykl rozmów z Andrzejem Doboszem „Spis treści” w każdą sobotę i niedzielę. Programy te co piątek można przedpremierowo obejrzeć w Tygodniku TVP.
Zobacz też pozostałe odcinki programu „Spis treści”. Numery 1-20:
„Spisy treści” od odcinka 21. do 40.:
„Spisy treści” od odcinka 41.:
Zobacz więcej
Felietony Najnowsze wydanie
Terlikowski: Uporczywa terapia jest niemoralna
11- miesięczny Szymon, który umarł w warszawskim szpitalu, nie został – wbrew histerycznym wypowiedziom części komentatorów – przez nikogo zabity.
Felietony Najnowsze wydanie
Komunizm jednak wiecznie żywy
Teraz bój nie toczy się o równość żołądków, lecz o równość różnych stylów życia – żeby żaden z nich nie był negatywnie wartościowany.
Felietony Najnowsze wydanie
Sygnały
Satyra Andrzeja Krauzego w Tygodniku TVP.
Felietony Najnowsze wydanie
Polityka międzynarodowa
Komentarze Piotra Młodożeńca w Tygodniku TVP.
Felietony Poprzednie wydanie
Drożdżówki
Komentarze Piotra Młodożeńca w Tygodniku TVP.