Felietony

Austriacka córka namiestnika Czech została matką wybitnych Polaków

„Nauczyła się języka polskiego i właściwie dzięki niej oboje Czapscy w tej kosmopolitycznej rodzinie dojrzeli do polszczyzny. I to polszczyzny zupełnie znakomitej, zróżnicowanej – oboje pisali inaczej, chociaż oboje świetnie”. Andrzej Dobosz w 26. odcinku „Spisu treści” opowiada o biograficznej książce Marii Czapskiej „Europa w rodzinie”, w której opisała losy swego hrabiowskiego rodu.

W złośliwości przewyższyłby samego Słonimskiego

Wytknął błędy Wyspiańskiemu: pisząc „Noc listopadową” słabo znał Łazienki, mylił topografię, nie widział większości posągów i nigdy nie był w Belwederze, więc pomylił go z Pomarańczarnią.

zobacz więcej
Maria Czapska urodziła się w roku 1894, ale „Europa w rodzinie”, z jej genealogiami, zaczyna się w drugiej połowie XVIII wieku. Z jednej strony jest to Franciszek Stanisław Czapski, konfederat barski, poseł na Sejm, który uchwalił Konstytucję 3 maja. Z drugiej strony Otto Magnus von Stackelberg, ambasador Katarzyny II w Warszawie.

W ciągu całej historii członkowie wczesnych pokoleń bywają po obu stronach politycznej barykady. W połowie XIX wieku pradziad Emeryk Czapski, który nie angażował się w żadne akcje patriotyczne, po wojnie krymskiej jest wysłany przez cara Aleksandra II jako rewizor na Krym i ziemie południowej Rosji, żeby zbadać porzyczynę klęski rosyjskiej w tej wojnie.

Natomiast jego cioteczny brat Edward Czapski, który wprawdzie nie miał ochoty uczestniczyć w powstaniu styczniowym, ale ponieważ powstańcy zjawili się we dworze, nie chcąc ich zadenuncjować został potem aresztowany i skazany na śmierć. Tyle że dzięki Emerykowi, a także wpływom rodzinnym, aż do uruchomienia tej sprawy brytyjskiej królowej Wiktorii, Edward został ułaskawiony i wysłany do Tobolska na dwunastoletnie zesłanie.

Maria była siostrą Józefa Czapskiego, malarza, ale także pisarza. Piszącego z jednej strony o doświadczeniach sowieckich w czasie wojny, kiedy jako wysłannik gen. Władysława Andersa poszukiwał rozstrzelanych oficerów w Rosji. Ale pisywał także o sztuce i wyszedł tom esejów i szkiców pod tytułem „Oko” u Jerzego Giedroycia.

„Europa w rodzinie” jest historią koligacji arystokratycznych, łączących rozmaite rodziny europejskie z różnych stron sceny politycznej. Te powiązania są najdziwniejsze, najbardziej splątane. Do tego jeszcze dochodzi austriacka część – Thunowie, wybitni arystokraci, z których austriacka córka namiestnika Czech została matką Czapskich. I ta Austriaczka nauczyła się języka polskiego i właściwie dzięki niej oboje Czapscy w tej kosmopolitycznej rodzinie dojrzeli do polszczyzny. I to polszczyzny zupełnie znakomitej, zróżnicowanej – oboje pisali inaczej, chociaż oboje świetnie.
„Spis treści”, odcinek 26. Andrzej Dobosz o „Europie w rodzinie” Marii Czapskiej

TYGODNIK TVP, ul. Woronicza 17, 00-999 Warszawa. Redakcja i autorzy


– Andrzej Dobosz,
filozof i polonista, autor felietonów – w tym zbiorów „Pustelnik z Krakowskiego Przedmieścia” (1993), „Generał w bibliotece” (2001), „Ogrody i śmietniki” (2008), „Z różnych półek”(2014) – oraz opowiadania „O kapeluszu” (1999). Doktoryzował się u Leszka Kołakowskiego, przyjaźnił się z Janem Józefem Lipskim, chadzał na spotkania w kawiarni PIW-u przy „opozycyjnym” stoliku Antoniego Słonimskiego. Był inwigilowany przez SB, w 2005 r. otrzymał od IPN status osoby represjonowanej. W 1974 r. wyemigrował do Francji, prowadził w Paryżu polską księgarnię. Zagrał epizody w wielu filmach: „Rejsie” (Marek Piwowski, 1970), „Trzecia część nocy” (Andrzej Żuławski, 1971), „Trzeba zabić tę miłość” (Janusz Morgenstern, 1972), „Stawiam na Tolka Banana” (Stanisław Jędryka według powieści Adama Bahdaja, 1973) oraz „Ryś” (Stanisław Tym, 2007; Dobosz nawiązywał do swej roli filozofa z „Rejsu”).



TVP1 emituje cykl rozmów z Andrzejem Doboszem „Spis treści” w każdą sobotę i niedzielę. Programy te co piątek można przedpremierowo obejrzeć w Tygodniku TVP.
Zobacz też pozostałe odcinki programu „Spis treści”. Numery 1-20:
„Spisy treści” od odcinka 21.:
Zobacz więcej
Felietony Najnowsze wydanie
Świadek ekshumacji grobów katyńskich. Wiedział, co go czeka
Zdążył zaprzęgnąć konia do furmanki, wziąć jakieś rzeczy i odjechać do lasu. Ale w tym lesie utyka. I żona go pyta: dokąd jest ta droga? Jest to droga donikąd.
Felietony Najnowsze wydanie
Jak rozwinąć skrzydła
Andrzej Krauze komentuje dla portalu tygodnik.tvp.pl.
Felietony Najnowsze wydanie
Odsłonięcie
Rysunki Piotra Młodożeńca na portalu tygodnik.tvp.pl.
Felietony Najnowsze wydanie
Z żywego ściągnęli skórę, zostawiając cierpiącego na powolną...
Bolszewicy w 1920 roku rabowali co mogli i niszczyli resztę. Miał złamaną nogę, więc nie mogli go zabrać…
Felietony Poprzednie wydanie
Przed 11 listopada narasta atmosfera grozy…
Amerykańskie media już mają gotowe relacje z Marszu Niepodległości.