Felietony

Dziki lokator z NKWD strzelał do klozetu. Szef gestapo zesłał ją do obozu. Polska arystokratka na wojnie

„Jermołajenko upija się, awanturuje, a w pewnej chwili – i to przed południem – dostaje ataku szału…”. Andrzej Dobosz w 23. odcinku programu „Spis treści” opowiada o „Wspomnieniach wojennych” Karoliny Lanckorońskiej.

Podczas wojny jeździł rowerem po Francji i pomstował na aliantów

W proteście przeciw Europie i zostawieniu Polski samej sobie, wyjechał do Gwatemali.

zobacz więcej
Urodziła się w roku 1898. Jej ojciec, hrabia Karol Lanckoroński był ochmistrzem dworu cesarza Franciszka Józefa. Natomiast jej matka pochodziła z arystokracji wiedeńskiej, z domu von Lichnovsky.

Pani Karla po maturze i pierwszych studiach z zakresu historii sztuki w Wiedniu, zrobiła doktorat na temat włoskiego renesansu. Natomiast w 1935 roku habilitowała się na lwowskim uniwersytecie.

Wspomnienia zaczynają się w momencie, gdy do Lwowa wkraczają wojska sowieckie. Wkrótce do jej mieszkania wprowadza się kapitan NKWD Jermołajenko, zajmując jeden z pokojów.

Jermołajenko upija się, awanturuje, a w pewnej chwili – i to przed południem –dostaje ataku szału, bo postanowił umyć sobie głowę i namoczył ją w klozecie. Po czym okazało się, że tej namydlonej głowy nie może spłukać, bo woda za szybko ścieka. Jermołajenko, z namydloną głową, wyciąga rewolwer i zaczyna strzelać do sedesu.

Pani Karla, ku przerażeniu przyjaciół, udaje się do siedziby NKWD ze skargą na swego lokatora. O dziwo, odnosi to skutek. Jermołajenko zostaje aresztowany, na jej oczach zdegradowany i wyrzucony z mieszkania.

Ona ciągle wykłada, ale atmosfera we Lwowie się zagęszcza. Pani Karla zdaje więc sobie sprawę, że dookoła postępują aresztowania i w końcu, w roku 1940, korzystając z jakiejś okazji przenosi się do Generalnej Guberni.
„Spis treści”, odcinek 23. Andrzej Dobosz o „Wspomnieniach wojennych” Karoliny Lanckorońskiej
Zaczyna działać w Radzie głównej Opiekuńczej. To była organizacja zaopatrująca więzienia w żywność. Rada udzielała pomocy wszystkim więźniom, zarówno Polakom, jak i Żydom czy Ukraińcom.

Pani Karla popada w konflikt z szefem gestapo Krügerem. Krüger nienawidząc jej działalności, doprowadza do jej aresztowania. Jest przekonany, że wysłana do obozu koncentracyjnego, szybko zostanie zamordowana, w związku z czym przyznaje się jej do zamordowania dwudziestu paru lwowskich profesorów w chwili wkroczenia do Lwowa Niemców.

Tymczasem następuje interwencja. Włoska rodzina królewska, z którą Karla była zaprzyjaźniona, zwraca się do Himmlera, który nie pozwala jej zamordować. Jednocześnie ona wyznaje, że wie o tym, co jej powiedział Krüger, a w związku z tym jest traktowana jako osoba niebezpieczna. Zostaje zesłana do obozu Ravensbrück.

W końcu dochodzi do tego, że 5 kwietnia 1945 roku zostaje ona zwolniona przez Niemców i oddana w ręce delegacji Czerwonego Krzyża.
Krótko po uwolnieniu z obozu Karolina Lanckorońska została oficerem prasowym w 2 Korpusie Polskim generała Władysława Andersa. Organizowała m.in. studia dla zdemobilizowanych żołnierzy na emigracji. Fot. Wkimedia

TYGODNIK TVP, ul. Woronicza 17, 00-999 Warszawa. Redakcja i autorzy


– Andrzej Dobosz,
filozof i polonista, autor felietonów – w tym zbiorów „Pustelnik z Krakowskiego Przedmieścia” (1993), „Generał w bibliotece” (2001), „Ogrody i śmietniki” (2008), „Z różnych półek”(2014) – oraz opowiadania „O kapeluszu” (1999). Doktoryzował się u Leszka Kołakowskiego, przyjaźnił się z Janem Józefem Lipskim, chadzał na spotkania w kawiarni PIW-u przy „opozycyjnym” stoliku Antoniego Słonimskiego. Był inwigilowany przez SB, w 2005 r. otrzymał od IPN status osoby represjonowanej. W 1974 r. wyemigrował do Francji, prowadził w Paryżu polską księgarnię. Zagrał epizody w wielu filmach: „Rejsie” (Marek Piwowski, 1970), „Trzecia część nocy” (Andrzej Żuławski, 1971), „Trzeba zabić tę miłość” (Janusz Morgenstern, 1972), „Stawiam na Tolka Banana” (Stanisław Jędryka według powieści Adama Bahdaja, 1973) oraz „Ryś” (Stanisław Tym, 2007; Dobosz nawiązywał do swej roli filozofa z „Rejsu”).



TVP1 emituje cykl rozmów z Andrzejem Doboszem „Spis treści” w każdą sobotę i niedzielę. Programy te co piątek można przedpremierowo obejrzeć w Tygodniku TVP.
Zobacz też pozostałe odcinki programu „Spis treści”. Numery 1-20:
„Spisy treści” od odcinka 21.:
Zobacz więcej
Felietony Najnowsze wydanie
Świadek ekshumacji grobów katyńskich. Wiedział, co go czeka
Zdążył zaprzęgnąć konia do furmanki, wziąć jakieś rzeczy i odjechać do lasu. Ale w tym lesie utyka. I żona go pyta: dokąd jest ta droga? Jest to droga donikąd.
Felietony Najnowsze wydanie
Jak rozwinąć skrzydła
Andrzej Krauze komentuje dla portalu tygodnik.tvp.pl.
Felietony Najnowsze wydanie
Odsłonięcie
Rysunki Piotra Młodożeńca na portalu tygodnik.tvp.pl.
Felietony Najnowsze wydanie
Z żywego ściągnęli skórę, zostawiając cierpiącego na powolną...
Bolszewicy w 1920 roku rabowali co mogli i niszczyli resztę. Miał złamaną nogę, więc nie mogli go zabrać…
Felietony Poprzednie wydanie
Przed 11 listopada narasta atmosfera grozy…
Amerykańskie media już mają gotowe relacje z Marszu Niepodległości.