Felietony

Więzień Auschwitz, agent wywiadu PRL. Popełnił samobójstwo

Opisał niesłychanie ponury czas wojny, a potem popełnił parę tekstów okropnych. Andrzej Dobosz w 17. odcinku programu „Spis treści” opowiada o twórczości i życiu Tadeusza Borowskiego.

Tadeusz Borowski urodził się w Warszawie w roku 1922. Do wybuchu wojny zdążył zrobić maturę. W czasie wojny studiował podziemną polonistykę, pisał wiersze – wyszło takie konspiracyjne wydanie na powielaczu – i pracował w składzie budowlanym.

Tej pracy poświęcone jest „Pożegnanie z Marią”. Narrator pisze równocześnie wiersze, robi rachunki, pędzi bimber i rozmawia z Marią. Jeszcze istnieje getto. Mówi się o Żydach i Żydówkach, którzy zdołali się ocalić. Maria wyrusza na miasto z zapasem bimbru do sprzedania. Nie wraca, nie wraca i w końcu po paru godzinach wiadomo, że została zatrzymana przez Niemców i rozstrzelana jako ćwierć-Żydówka.

W 1943 roku Borowski zostaje aresztowany i zesłany do Oświęcimia. To jest temat dalszych opowiadań z „Kamiennego świata” i „Pożegnania z Marią”. Niesłychanie ponurych, a zarazem pokazujących jak to wyglądało, inaczej niż można sobie wyobrazić.

Przyjeżdżali tam ludzie z rzeczami, z bagażami, z żywnością, z futrami. Po wyjściu z wagonów odbierano im to wszystko i część z nich, ci silniejsi, byli odsyłani do baraków i chodzili do pracy. Praca polegała głównie na rozbudowywaniu obozu. Oni szalenie głodują. Ci, którzy mają dyżury przy noszeniu kotłów z zupą z kuchni, zamieniają kotły i mniejszy dają sąsiedniemu blokowi, a dla swojego chwytają większy. Z tym że w tych kotłach to jest zupa ze zgniłych pokrzyw, gdzie na dole jest trochę kartofli. I uprzywilejowani są ci, którzy z dna mogą te kartofle dostać. Bardzo to jest przygnębiające i ponure.
„Spis treści”, odcinek 17. Andrzej Dobosz o opowiadaniach Tadeusza Borowskiego
W końcu Borowski zostaje wyzwolony przez Amerykanów (Auschwitz wyzwoliła w 1945 r. Armia Czerwona, jednak od sierpnia 1944 roku Niemcy ewakuowali więźniów obozu i niszczyli dowody zbrodni – Borowskiego wraz z innymi przewieziono do obozu w Dautmergen, a potem do Dachau, gdzie zostali wyzwoleni przez armię USA. Po wojnie pisarz przebywał w Monachium – przyp. red.). W 1946 roku wraca do kraju, w 1948 wydaje te dwa tomy prozy, po czym zostaje wysłany jako pracownik Polskiej Misji Wojskowej. W zachodnim Berlinie działa na rzecz wywiadu PRL-owskiego, czyli sowieckiego.

Po tych dwóch tomach pisze jeszcze parę tekstów okropnych – „Do młodych agitatorów pokoju”, „Kłopoty pani Doroty”, gdzie zwalcza burżuazję i kler. No potworności. I w 1951 roku umiera śmiercią samobójczą.

– Andrzej Dobosz,
filozof i polonista, autor felietonów – w tym zbiorów „Pustelnik z Krakowskiego Przedmieścia” (1993), „Generał w bibliotece” (2001), „Ogrody i śmietniki” (2008), „Z różnych półek”(2014) – oraz opowiadania „O kapeluszu” (1999). Doktoryzował się u Leszka Kołakowskiego, przyjaźnił się z Janem Józefem Lipskim, chadzał na spotkania w kawiarni PIW-u przy „opozycyjnym” stoliku Antoniego Słonimskiego. Był inwigilowany przez SB, w 2005 r. otrzymał od IPN status osoby represjonowanej. W 1974 r. wyemigrował do Francji, prowadził w Paryżu polską księgarnię. Zagrał epizody w wielu filmach: „Rejsie” (Marek Piwowski, 1970), „Trzecia część nocy” (Andrzej Żuławski, 1971), „Trzeba zabić tę miłość” (Janusz Morgenstern, 1972), „Stawiam na Tolka Banana” (Stanisław Jędryka według powieści Adama Bahdaja, 1973) oraz „Ryś” (Stanisław Tym, 2007; Dobosz nawiązywał do swej roli filozofa z „Rejsu”).



TVP1 emituje cykl rozmów z Andrzejem Doboszem „Spis treści” w każdą sobotę i niedzielę. Programy te co piątek można przedpremierowo obejrzeć w Tygodniku TVP.
Zobacz też pozostałe odcinki programu „Spis treści”. Numery 1-20:
Zdjęcie główne: Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady Auschwitz-Birkenau, brama główna z napisem na szlabanie „Arbeit macht frei” (Praca czyni wolnym). Fot. arch. TVP/Marek Wachowicz
Zobacz więcej
Felietony Najnowsze wydanie
A jeśli wróg się dowie, że nasi żołnierze noszą kolorowe spodnie?
Ciekawa opowieść o życiu zamożnej, urzędniczej inteligencji galicyjskiej przed I wojną światową.
Felietony Najnowsze wydanie
Zaczęło się?
Komentarz Andrzeja Krauzego w Tygodniku TVP.
Felietony Najnowsze wydanie
Ludzie bali się nosić lepsze ubrania, odzywać się i uśmiechać
Opisał terror sowiecki, choć był tak apolityczny, że w latach 50. spytał Słonimskiego: „Słuchaj Antoni, podobno jakiś Chruszczyk coś powiedział na Stalina?”
Felietony Najnowsze wydanie
Cień
Rysunki Piotra Młodożeńca w Tygodniku TVP.
Felietony Poprzednie wydanie
„Żółte kamizelki” przeciw łupieżcom. Mieszczańska rewolucja
Filip Memches: Klasa średnia się buntuje nie dlatego, że przegrywa w wyścigu szczurów z potęgą globalnego oligarchicznego kapitału, lecz z powodu polityki państwa.