Felietony

Dzieciństwo wymyślono

„W wieku XIX opalone bywały tylko kobiety z warstw niższych, pracujące na słońcu. A dzieci to byli po prostu mali dorośli, dzieciństwo wymyślono później”. Andrzej Dobosz w 14. odcinku programu „Spis treści” opowiada o esejach Magdaleny Gawin „Bilet do nowoczesności” i wierszach dla dzieci Justyny Chłap-Nowakowej „Opowieści Złotego Kota”.

Obraz plaży w PRL-u, w porównaniu do okresu międzywojennego, charakteryzuje większy tłok, a jednocześnie większa martwota. Wypoczynek w PRL-u kojarzono z niemęczącymi czynnościami, na bieganie po lasach i gry zespołowe wyszły z mody. Wypoczynek zastąpiło w dużej mierze leżenie plackiem na plaży.

„Bilet do nowoczesności” Magdaleny Gawin, zbiór esejów wydany ostatnio przez Teologię Polityczną, Są to teksty pasjonujące, dotyczące wieku XIX i XX. Biografie istotnych kobiet: Marii Curie-Skłodowskiej, której życiorys znałem, a jednak dowiedziałem się wielu rzeczy nowych, Marii Konopnickiej, Marii Rodziewiczówny. Miejsca plaży w kulturze. Otóż w wieku XIX opalone bywały tylko kobiety z warstw niższych, pracujące na słońcu. Natomiast damy starały się unikać słońca, używając specjalnych parasolek.

W książce pani Magdaleny Gawin jest też rozdział o wymyślaniu dzieciństwa. Otóż w wieku XIX dzieci to byli po prostu mali dorośli. I kolejne odkrywanie różnicy psychiki dziecka, stopniowego dorastania dziecka do społeczeństwa, są tematem jednego z istotnych tekstów w książce.
„Spis treści”, odcinek 14. Andrzej Dobosz o książkach: „Bilet do nowoczesności” i „Opowieści Złotego Kota”
Justyna Chłap-Nowakowa „Opowieści Złotego Kota” jest to, wydana całkiem niedawno przez krakowskie wydawnictwo Biały Kruk, książka osobliwa. Zupełnie niepodobna do książek z mojego dzieciństwa: od Stanisława Jachowicza, przez Juliana Tuwima, do Jana Brzechwy. Tam polegało wszystko na rymach, łatwych do zapamiętania, przy ograniczonym zasobie słów, do wiedzy małego dziecka. Jeśli pojawiało się jakieś nowe słowo, jak „atleta”, to ilustracja od razu dopowiadała.

Komunistyczni prominenci od niego uczyli się, jak ma się zachowywać dżentelmen

Grypsy, krzyk wdowy, chodzące obrazy i karabiny ustawione w rogach dziedzińca. Andrzej Dobosz w 15. odcinku programu „Z pamięci” wspomina Adama Mauersbergera.

zobacz więcej
Tutaj ilustracje pani Aleksandry Przybylskiej, barwne, kolorowe, ale pokazują jedynie zwierzątka, o których mowa. Natomiast na tych siedemdziesięciu kilku stronach jest przynajmniej 80, a może i 100 słów niezrozumiałych dla małego dziecka: logopeda, białogłowa, niecnota. Także to od razu doprowadza do takiego zwarcia między rodzicami a dzieckiem, któremu trzeba tłumaczyć. I ta książka prowadzi do takich stałych, wielogodzinnych kontaktów. Powtarzanych, bo nie zawsze się zapamiętuje słowo „logopeda” po pierwszym wyjaśnieniu.

„Muszla w uchu szumi, o czymś gada,
morskie baśnie opowiada.
Czasem straszną, czasem rzewną.
To zaszemrze nutką zwiewną.
To znów słychać groźne fale,
jak się srożą, biją w skały,
jakby chciały połknąć świat.
I tak szumią setki lat.”

– Andrzej Dobosz,
filozof i polonista, autor felietonów – w tym zbiorów „Pustelnik z Krakowskiego Przedmieścia” (1993), „Generał w bibliotece” (2001), „Ogrody i śmietniki” (2008), „Z różnych półek”(2014) – oraz opowiadania „O kapeluszu” (1999). Doktoryzował się u Leszka Kołakowskiego, przyjaźnił się z Janem Józefem Lipskim, chadzał na spotkania w kawiarni PIW-u przy „opozycyjnym” stoliku Antoniego Słonimskiego. Był inwigilowany przez SB, w 2005 r. otrzymał od IPN status osoby represjonowanej. W 1974 r. wyemigrował do Francji, prowadził w Paryżu polską księgarnię. Zagrał epizody w wielu filmach: „Rejsie” (Marek Piwowski, 1970), „Trzecia część nocy” (Andrzej Żuławski, 1971), „Trzeba zabić tę miłość” (Janusz Morgenstern, 1972), „Stawiam na Tolka Banana” (Stanisław Jędryka według powieści Adama Bahdaja, 1973) oraz „Ryś” (Stanisław Tym, 2007; Dobosz nawiązywał do swej roli filozofa z „Rejsu”).



TVP1 emituje cykl rozmów z Andrzejem Doboszem: „Spis treści” (co sobota, godziny poranne) oraz „Z pamięci” (co niedziela). Programy te co piątek można przedpremierowo oglądać w Tygodniku TVP.
Zobacz też pozostałe odcinki programu „Spis treści”. Numery 1-20:
„Spisy treści” od odcinka 21. do 40.:
„Spisy treści” od odcinka 41.:
Zobacz więcej
Felietony Najnowsze wydanie
Czy pomarańczowi wezmą na celownik tęczowych?
Podczas jednej z wrocławskich demonstracji milicjanci próbowali aresztować osoby przebrane za krasnoludki.
Felietony Najnowsze wydanie
W „Sklepie potrzeb kulturalnych” sprzedawali artykuły higieniczne
Na obserwatorium astronomicznym powieszono ogłoszenie: „Z powodu stanu wojennego pokazy nieba odwołane”.
Felietony Najnowsze wydanie
Miał szczęście, bo w czasie okupacji jego uczniem był Wojtyła
Wydawał nam się znacznie ciekawszy od naszych warszawskich profesorów.
Felietony Najnowsze wydanie
Nie uwierzycie
Satyra Andrzeja Krauzego w Tygodniku TVP.
Felietony Najnowsze wydanie
One man show
Komentarze Piotra Młodożeńca w Tygodniku TVP.