Felietony

Kiedy władza przestaje być bezwzględna, nastroje opozycyjne społeczeństwa rosną

„Odciągnęli młodzież od konspiracji. Do oddziałów leśnych udała się mniej niż jedna trzecia studentów”. Andrzej Dobosz w 11. odcinku programu „Spis treści” przybliża książki: „Szkoła Główna – kręgi wpływów” oraz „Metamorfozy Pałacu Staszica” Aleksandry Wójtowicz.

„Szkoła Główna – kręgi wpływów” to praca zbiorowa kilku autorek i autorów, wydana ostatnio przez wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Po powstaniu listopadowym Rosjanie zlikwidowali Uniwersytet Warszawski. Na początku drugiej połowy wieku terror nieco zelżał i – jak zawsze w takich razach, kiedy władza przestaje być bezwględna – nastroje opozycyjne społeczeństwa rosną.

Około roku 1860 kolejne powstanie zaczynało już wisieć w powietrzu. Wtedy zarządcę cywilnego Królestwa, margrabiego Aleksandra Wielopolskiego odwiedził doktor Józef Mianowski i nakłonił go do stworzenia Szkoły Głównej, wykorzystującej dawny budynek uniwersytecki na Krakowskim Przedmieściu, uważając, że stworzenie takich studiów odciągnie młodzież od nastrojów rewolucyjnych i konspiracji.

Szkoła Główna powstała w roku 1862 i rzeczywiście – kiedy po roku wybuchło powstanie, nie więcej niż jedna trzecia studentów opuściła Warszawę, udając się do oddziałów leśnych.

Uczelnia była stworzona dość szybko i była to uczelnia wyjątkowa, w której nazwiska wychowanków – Henryka Sienkiewicza, Bolesława Prusa, Adolfa Dygasińskiego, poety Wiktora Gomulickiego, etnografa Zygmunta Glogera – bardziej pozostały w historii kultury polskiej niż nazwiska wykładowców.
„Spis treści”, odcinek 11. Andrzej Dobosz o książkach „Szkoła Główna – kręgi wpływów” oraz „Metamorfozy Pałacu Staszica”
„Metamorfozy Pałacu Staszica” Aleksandry Wójtowicz zostały ostatnio wydane przez Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich. Książeczka opowiada o tym kawałku przestrzeni Warszawy rzeczy, których nie pamiętałem, chociaż od 1950 roku przejeżdżałem tędy dwa razy dziennie przez Krakowskie i Nowy Świat na Myśliwiecką.

Dżentelmen się nie starzeje. Dżentelmen nabiera lat

Andrzej Dobosz w 11. odcinku programu „Z pamięci” wspomina Andrzeja Biernackiego, felietonistę i historyka nauk humanistycznych.

zobacz więcej
Aleksandra Wójtowicz opowiada historię, poczynając od końca XVIII wieku, kiedy cały ten plac kupił Stanisław Staszic z zamiarem wybudowania tam swoim kosztem tego, co jest Pałacem Staszica. Z tym, że ofiarował ten gmach Towarzystwu Przyjaciół Nauk, które miało tam wielką salę posiedzeń, oraz umieszczono tam gabinety i zbiory mineralogiczne po generale Janie Henryku Dąbrowskim – „marsz, marsz Dąbrowski”. W roku 1823 zakończono budowę.

Równocześnie odsłonięto pomnik Mikołaja Kopernika, dłuta Bertela Thorvaldsena (duński rzeźbiarz islandzkiego pochodzenia, jeden z czołowych przedstawicieli klasycyzmu – red.). I była to taka uroczystość niezwykła, bo dzień był pochmurny, pomnik był zasłonięty i w momencie, gdy ściągnięto zasłonę, równocześnie zaświeciło słońce oświetlając Kopernika z globusem.

– Andrzej Dobosz,
filozof i polonista, autor felietonów – w tym zbiorów „Pustelnik z Krakowskiego Przedmieścia” (1993), „Generał w bibliotece” (2001), „Ogrody i śmietniki” (2008), „Z różnych półek”(2014) – oraz opowiadania „O kapeluszu” (1999). Doktoryzował się u Leszka Kołakowskiego, przyjaźnił się z Janem Józefem Lipskim, chadzał na spotkania w kawiarni PIW-u przy „opozycyjnym” stoliku Antoniego Słonimskiego. Był inwigilowany przez SB, w 2005 r. otrzymał od IPN status osoby represjonowanej. W 1974 r. wyemigrował do Francji, prowadził w Paryżu polską księgarnię. Zagrał epizody w wielu filmach: „Rejsie” (Marek Piwowski, 1970), „Trzecia część nocy” (Andrzej Żuławski, 1971), „Trzeba zabić tę miłość” (Janusz Morgenstern, 1972), „Stawiam na Tolka Banana” (Stanisław Jędryka według powieści Adama Bahdaja, 1973) oraz „Ryś” (Stanisław Tym, 2007; Dobosz nawiązywał do swej roli filozofa z „Rejsu”).



TVP1 emituje cykl rozmów z Andrzejem Doboszem: „Spis treści” (co sobota, godziny poranne) oraz „Z pamięci” (co niedziela). Programy te co piątek można przedpremierowo oglądać w Tygodniku TVP.
Zobacz też pozostałe odcinki programu „Spis treści”. Numery 1-20:
„Spisy treści” od odcinka 21. do 40.:
„Spisy treści” od odcinka 41.:
Zobacz więcej
Felietony Najnowsze wydanie
Współpracownik prawdy. Był zawsze obiektem krytyki i złośliwości
Czy możliwe, że dla młodszego pokolenia dziennikarzy te sprawy nie są już istotne?
Felietony Najnowsze wydanie
Symetrysta
Komentarze Piotra Młodożeńca w Tygodniku TVP.
Felietony Najnowsze wydanie
Pióro
Andrzej Krauze komentuje dla Tygodnika TVP.
Felietony Najnowsze wydanie
Czy Monika Olejnik ma prawo być mężczyzną?
Nasze liberalne elity uważają się za obrońców oświeceniowego rozumu.
Felietony Najnowsze wydanie
Popkultury igraszki z diabłem
W rapie do tej pory wątki satanistyczne w zasadzie się nie pojawiały.