Felietony

Więzień Auschwitz, agent wywiadu PRL. Popełnił samobójstwo

Opisał niesłychanie ponury czas wojny, a potem popełnił parę tekstów okropnych. Andrzej Dobosz w 17. odcinku programu „Spis treści” opowiada o twórczości i życiu Tadeusza Borowskiego.

Tadeusz Borowski urodził się w Warszawie w roku 1922. Do wybuchu wojny zdążył zrobić maturę. W czasie wojny studiował podziemną polonistykę, pisał wiersze – wyszło takie konspiracyjne wydanie na powielaczu – i pracował w składzie budowlanym.

Tej pracy poświęcone jest „Pożegnanie z Marią”. Narrator pisze równocześnie wiersze, robi rachunki, pędzi bimber i rozmawia z Marią. Jeszcze istnieje getto. Mówi się o Żydach i Żydówkach, którzy zdołali się ocalić. Maria wyrusza na miasto z zapasem bimbru do sprzedania. Nie wraca, nie wraca i w końcu po paru godzinach wiadomo, że została zatrzymana przez Niemców i rozstrzelana jako ćwierć-Żydówka.

W 1943 roku Borowski zostaje aresztowany i zesłany do Oświęcimia. To jest temat dalszych opowiadań z „Kamiennego świata” i „Pożegnania z Marią”. Niesłychanie ponurych, a zarazem pokazujących jak to wyglądało, inaczej niż można sobie wyobrazić.

Przyjeżdżali tam ludzie z rzeczami, z bagażami, z żywnością, z futrami. Po wyjściu z wagonów odbierano im to wszystko i część z nich, ci silniejsi, byli odsyłani do baraków i chodzili do pracy. Praca polegała głównie na rozbudowywaniu obozu. Oni szalenie głodują. Ci, którzy mają dyżury przy noszeniu kotłów z zupą z kuchni, zamieniają kotły i mniejszy dają sąsiedniemu blokowi, a dla swojego chwytają większy. Z tym że w tych kotłach to jest zupa ze zgniłych pokrzyw, gdzie na dole jest trochę kartofli. I uprzywilejowani są ci, którzy z dna mogą te kartofle dostać. Bardzo to jest przygnębiające i ponure.
„Spis treści”, odcinek 17. Andrzej Dobosz o opowiadaniach Tadeusza Borowskiego
W końcu Borowski zostaje wyzwolony przez Amerykanów (Auschwitz wyzwoliła w 1945 r. Armia Czerwona, jednak od sierpnia 1944 roku Niemcy ewakuowali więźniów obozu i niszczyli dowody zbrodni – Borowskiego wraz z innymi przewieziono do obozu w Dautmergen, a potem do Dachau, gdzie zostali wyzwoleni przez armię USA. Po wojnie pisarz przebywał w Monachium – przyp. red.). W 1946 roku wraca do kraju, w 1948 wydaje te dwa tomy prozy, po czym zostaje wysłany jako pracownik Polskiej Misji Wojskowej. W zachodnim Berlinie działa na rzecz wywiadu PRL-owskiego, czyli sowieckiego.

Po tych dwóch tomach pisze jeszcze parę tekstów okropnych – „Do młodych agitatorów pokoju”, „Kłopoty pani Doroty”, gdzie zwalcza burżuazję i kler. No potworności. I w 1951 roku umiera śmiercią samobójczą.

– Andrzej Dobosz,
filozof i polonista, autor felietonów – w tym zbiorów „Pustelnik z Krakowskiego Przedmieścia” (1993), „Generał w bibliotece” (2001), „Ogrody i śmietniki” (2008), „Z różnych półek”(2014) – oraz opowiadania „O kapeluszu” (1999). Doktoryzował się u Leszka Kołakowskiego, przyjaźnił się z Janem Józefem Lipskim, chadzał na spotkania w kawiarni PIW-u przy „opozycyjnym” stoliku Antoniego Słonimskiego. Był inwigilowany przez SB, w 2005 r. otrzymał od IPN status osoby represjonowanej. W 1974 r. wyemigrował do Francji, prowadził w Paryżu polską księgarnię. Zagrał epizody w wielu filmach: „Rejsie” (Marek Piwowski, 1970), „Trzecia część nocy” (Andrzej Żuławski, 1971), „Trzeba zabić tę miłość” (Janusz Morgenstern, 1972), „Stawiam na Tolka Banana” (Stanisław Jędryka według powieści Adama Bahdaja, 1973) oraz „Ryś” (Stanisław Tym, 2007; Dobosz nawiązywał do swej roli filozofa z „Rejsu”).



TVP1 emituje cykl rozmów z Andrzejem Doboszem „Spis treści” w każdą sobotę i niedzielę. Programy te co piątek można przedpremierowo obejrzeć w Tygodniku TVP.
Zobacz też pozostałe odcinki programu „Spis treści”:
Poczytaj o innych odcinkach programu „Spis treści”:

O „Raptularzu” Zbigniewa Raszewskiego


O dwóch niezwykłych kryminałach: „Złym” Leopolda Tyrmanda i „Tajemnicy Nalewek” Henryka Nagiela

O stołecznych domach, w tym „Kamienice czynszowe Warszawy 1864 – 1914” i „Chamowo” Mirona Białoszewskiego

Petersburg jest ponury, a Budapeszt to piękniejsza Warszawa... Joanna Czeczott „Petersburg. Miasto snu” i John Lukacs „Budapeszt 1900: Portret miasta i jego kultury”

O Bohdanie Korzeniewskim – jego autobiograficznej powieści „Książki i ludzie” oraz „Dramatach wybranych” Moliera, które przetłumaczył

„Na krańce świata” Normana Daviesa oraz „Wspomnienia” Anny i Władysława Tatarkiewiczów

„Syberia. Historia i ludzie” Janet M. Hartley oraz „Pamiętniki” Zygmunta Szczęsnego-Felińskiego

„Obrazy Włoch” Pawła Muratowa, „Przypomniane. Profesor Jadwiga Czachowska w Instytucie Badań Literackich PAN” oraz „Współcześni polscy pisarze i badacze literatury”

O Erwinie Axerze i jego „Ćwiczeniach pamięci”

Andrzej Biernacki: „Abeandry”, „Portrety uczonych polskich” oraz „Zatajony artysta. O Wacławie Borowym 1890-1950”

„Szkoła Główna – kręgi wpływów” oraz „Metamorfozy Pałacu Staszica” Aleksandry Wójtowicz

Iwona i Andrzej Fedorowicz „25 polskich wynalazców i odkrywców, którzy zmienili świat” oraz Piotr Wróbel „Listopadowe dni 1918: kalendarium narodzin II Rzeczypospolitej”

„Mój ojciec. Wspomnienia” Zofii Pileckiej-Optułowicz oraz „O granice niepodległości i cywilizację. Szkice o wojnie polsko-bolszewickiej”
Zobacz więcej
Felietony Najnowsze wydanie
„Mein Kampf” jako manifest feministek. Nowe szaty gender
Astronomii oberwało się za bycie z natury seksistowską, tak jak kominy fabryczne, równanie Einsteina i mechanika ciała stałego. Heteroseksualistom – za nieużywanie wibratorów do penetracji analnej.
Felietony Najnowsze wydanie
Czy walka o władzę w Europie zamieni się w krucjatę przeciw...
Dominika Ćosić: Europejczycy bardziej niż czarownicami z Warszawy, Budapesztu i Rzymu niepokoją się niekontrolowaną, nielegalną imigracją.
Felietony Najnowsze wydanie
Liberalne salony dorabiają gębę św. Janowi Pawłowi II
Dziennikarka katolickiego „Tygodnika Powszechnego” (!) przywołuje dziś zasadę „rozdziału państwa i Kościoła”, przyjętą w Konstytucji PRL w roku 1952, czyli w czasach stalinowskich.
Felietony Najnowsze wydanie
Rąbał drzewo w syberyjskim mrozie. Z NKWD i donosicielami
Jeden siedział w gułagu za kradzież pieniędzy, inny za to, że po pijanemu strzelił do portretu Stalina. W kolejnym obozie rozpoznali człowieka, który ich torturował.
Felietony Najnowsze wydanie
Gdzie rozstrzelali ludzi? Kiedy bombardują? Czym zabić głód?
Powstanie oczami cywila. Opis zupełnego ograniczenia świadomości do najbliższych paru metrów. Wielkiego braku czegokolwiek do jedzenia. Modlitwy w piwnicach.